محسن حکمتی مقدم: سالروز حمله ایالات متحده آمریکا به سکوهای نفتی ایران

پرینت

دانشجوی دکترای حقوق بین الملل، دانشگاه تهران

29 سال پیش در همین ایام در 19 اکتبر 1987 بود که ایالات متحده آمریکا با ادعای دفاع مشروع و در پاسخ به حملات نیروهای ایرانی به کشتی‌های آمریکایی و بی‌طرف، بخصوص حمله موشکی به کشتی آمریکایی «سی‌آیل‌سیتی» در بندر احمدی کویت در 16 اکتبر 1987، به سکوهای نفتی رشادت و رسالت حمله کرد. ایالات متحده همچنین مدعی شد که حمله مورخ 18 آوریل 1988 به سکوهای سلمان و نصر به عنوان اقدام دفاعی مشروع و در پاسخ به برخورد ناو آمریکایی «ساموئل‌ بی رابرتز» با مین کاشته شده بوسیله نیروهای ایرانی در آبهای بین‌المللی نزدیک بحرین صورت پذیرفته است.

آمریکا هیچگاه منکر انجام این حملات نشد و در نامه‌های ارسالی خود به شورای امنیت با استناد صریح به ماده 51 منشور سازمان ملل متحد در مقام توجیه اقدامات خود در قالب دفاع مشروع برآمد. این موضوع باعث طرح دعوا از طرف جمهوری اسلامی ایران در سال 1992 علیه ایالات متحده آمریکا در دیوان بین‌المللی دادگستری  براساس موادی چند از عهدنامه مودت 1955 میان ایران و ایالات متحده شد. از میان موادی که دولت ایران به عنوان مبنای صلاحیتی دیوان مطرح کرد(مواد 1، 4، 10 عهدنامه)، دیوان تنها بند 1 ماده 10 را قابل اعمال بر موضوع حاضر تشخیص داد که به آزادی تجارت میان سرزمین دو دولت مربوط بود. دیوان نهایتا در سال 2003 رای خود در این پرونده را صادر کرد.

به باور دیوان، دولت آمریکا با استناد به دفاع مشروع برای توجیه اقدام خود باید ثابت کند که بواسطه اقدامات ادعایی ایران مورد حمله مسلحانه ایران قرار گرفته است. همچنین ضرورت حمله به سکوهای نفتی ایران و تناسب آن با حملات ادعایی این کشور به کشتی‌های آمریکایی را نیز اثبات کند(بند 51 رای). دیوان با رد ادعاهای آمریکا به تثبیت مفهوم پذیرفته شده دفاع مشروع در رویه قضایی خود و حقوق بین‌الملل عرفی پرداخت(بندهای 64، 72، 76، 77 رای). رای دیوان در این مورد حکایت از آن دارد که اگر دولتی به معاذیر رافع وصف متخلفانه اعمال ارتکابی استناد جوید اولا، بر انتساب عمل و نقض اصولی تعهد بوسیله خود گردن نهاده، و ثانیا، بار اثبات وجود معاذیر به عهده همین دولت است.

از سوی دیگر آمریکا در توجیه حملات خود به سکوها به بند «1» «د» ماده 20 عهدنامه مودت استناد جست و آن اقدامات را برای حفاظت از منافع امنیتی اساسی خود ضروری تلقی کرد، اما دیوان این استدلال آمریکا را نیز نپذیرفت(بند 78 رای).

ایران نیز در دادخواست و لوایح خود از دیوان خواست که اعلام کند آمریکا مکلف به جبران خسارت وارد به ایران به دلیل نقض تعهدات بین‌المللی خود است و میزان خسارت بوسیله دیوان تعیین شود(بند 18 رای). با این وصف، حکم نهایی دیوان در ماهیت هر پرونده باید منطبق با قالبی باشد که صلاحیت دیوان براساس آن احراز شده است. فقدان مبانی صلاحیتی مناسب مانع از آن بود که دیوان بتواند دعوای خود را مستقیما به عنوان استفاده غیرقانونی از زور و حقوق بین‌الملل عام و یا منشور ملل متحد مطرح کند. استناد ایران به عهدنامه مودت 1955 به عنوان تنها مبنای صلاحیتی دیوان در قضیه سکوهای نفتی و احراز صلاحیت دیوان براساس بند 1 ماده 10 آن عهدنامه در مورد آزادی تجارت بین قلمرو دو دولت، رسیدگی ماهوی دیوان را به بررسی این امر محدود کرد که آیا حملات آمریکا به سکوهای نفتی ایران مخل آزادی تجارت بین سرزمین ایران و آمریکا بوده است یا خیر. در نهایت دیوان به این نتیجه رسید که در زمان وقوع آن حملات هیچ تجارتی میان دو سرزمین وجود نداشته است و لذا دیوان نمی‌تواند به درخواست ایران مبنی بر نقض تعهدات توسط آمریکا و جبران خسارت رسیدگی نماید.

اضافه کردن نظر


ما 28 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

Design by Joomla 1.6 templates