Sunday, 15 September , 2019
امروز : یکشنبه, ۲۴ شهریور , ۱۳۹۸ - 16 محرم 1441
  پرینت تاریخ انتشار : ۲۸ مرداد ۱۳۹۸ - ۷:۰۳ | 75 بازدید

گزارش کوتاه جلسه نهم شنبه‌های حقوق بین‌‌الملل/ ۱۹ مرداد ۱۳۹۸

بخش نخست سخنرانی جناب آقای دکتر سیامک کرم‌زاده موضوع: توقیف نفتکش‌های ایرانی و بریتانیایی    در ابتدا عرض خیرمقدم توسط آقای دکتر کرم‌زاده انجام شد. عنوان موضوع بحث در این جلسه توقیف نفتکش ایرانی گریس وان و نفتکش بریتانیایی از منظر حقوق بین الملل است. در ماه ژوئیه گذشته دو اتفاق در مورد نفتکش‌های متعلق […]

گزارش کوتاه جلسه نهم شنبه‌های حقوق بین‌‌الملل/ ۱۹ مرداد ۱۳۹۸

بخش نخست

سخنرانی جناب آقای دکتر سیامک کرم‌زاده

موضوع: توقیف نفتکش‌های ایرانی و بریتانیایی

   در ابتدا عرض خیرمقدم توسط آقای دکتر کرم‌زاده انجام شد. عنوان موضوع بحث در این جلسه توقیف نفتکش ایرانی گریس وان و نفتکش بریتانیایی از منظر حقوق بین الملل است. در ماه ژوئیه گذشته دو اتفاق در مورد نفتکش‌های متعلق به ایران و انگلستان افتاد . واقعه اول در چهارم ژوئیه و واقعه دوم دو هفته بعد اتفاق افتاد که موضوع بحث امروز ما می‌باشد. یکی در جبل الطارق و دومی در آب‌های خلیج فارس.

مباحث در دو بخش مباحث ارائه‌می گردد. در بخش اول در مورد نفتکش گریس وان و بعد در بخش دوم نفتکش بریتانیایی. هر بخش دو زیر مجموعه دارد. بخش اول حقایق موضوع و بخش دوم ابعاد حقوقی را بررسی خواهیم کرد.

 اول توقیف نفتکش گریس وان توسط حکومت جبل الطارق:

 توقیف توسط دولت جبل الطارق صورت گرفته است. در مورد جبل الطارق نخست باید نکاتی توضیح داده شود. حبل الطارق منطقه ای در منتهای اسپانیا است و ۷ کیلومتر مربع وسعت دارد و جزء ۱۴ سرزمین ماورا بحار بریتانیا است. رئیس کشور ملکه انگلستان است و در مورد دفاعی امنیتی و سیاست خارجی تابع بریتانیا است. رئیس الوزرایی دارد که این سرزمین را اداره می کند. این منطقه دارای اهمیت استراتژیک بسیار زیاد است. بر سر این سرزمین میان اسپانیا و انگلستان اختلاف  وجود دارد.

 نکته مهم آنکه به رغم آنکه این سرزمین جزء سرزمین‌های ماوراءالبحار انگلستان است، قواعد اتحادیه اروپا در این سرزمین اجرا می شود. عبور از این تنگه عبور ترانزیت است. براین اساس دولت بریتانیا سه مایل دریایی به عنوان آب‌های سرزمینی این منطقه در نظر گرفته است، حال آنکه مراکش و اسپانیا این مقدار را ۱۲ مایل اعلام کرده ‌اند.

در ۴ ژوئیه رئیس الوزراء جبل الطارق با اعلام اینکه این کشتی حامل نفت به سوریه بوده توقیف این کشتی را اعلام می کند. در اینجا سوال این بود که محموله این کشتی چه بوده است؟ با انجام آزمایشات معلوم می‌شود که کشتی حامل نفت خام است. در مورد محل و اینکه عازم کجا بوده اختلاف چندانی وجودندارد. در اینکه نفت خام متعلق به ایران است نیز اختلافی نیست. البته وزیر خارجه ایران اعلام کره اند که کشتی عازم یکی از کشورهای حوزه مدیترانه بوه و لی به طور دقیق نمی‌گویند کدام کشور.

 سوال در اینجا راجع به وجاهت قانونی اقدام جبل الطارق است.

در این مورد باید قواعد مربوط به “عبور بی‌ضرر” مورد توجه قرار گیرد. مقصود از عبور بی ضرر عبوری است که مخل نظم عمومی دولت ساحلی نباشد.  این عبور باید سریع و بدون وقفه باشد و دراین حال دولت ساحلی نباید عبوری را به طور سریع انجام می‌شود، مختل نماید. منطقه دریای سرزمینی جزئی از سرزمین دولت ساحلی است و این دولت می تواند قواعدی را در باب مسائل بهداشتی ، ماهیگیری و … وضع کند و کشتی‌ها باید این قواعد را رعایت کنند. عدم‌ِرعایت قواعد عبور بی ضرر می تواند زمینه  توقیف کشتی متخلف را فراهم کند. البته کشتی‌های دولتی و جنگی دارای مصونیت هستند و نمی توان آنها را توقیف کرد.

نکته دیگر اینکه برای متوقف کردن یک کشتی در حال عبور باید دلیلی برای این کار وجود داشته باشد و الّا باید جبران خسارت به عمل آید.اما این دلیل چیست؟ در اینجا دلیل نقض قواعد تحریمی اتحادیه اروپا است و لذا گفته شده است که دولت جبل الطارق حق داشته به این دلیل کشتی را متوقف کند. در اینجا باید گفت اگر مطابق شورای امنیت تحریمی علیه کشوری شکل بگیرد، دولت های دیگر مکلف  به همکاری هستند ولی آیا در مورد نفتکش گریس وان آیا چنین چیزی وجود داشته است؟

حقیقت آن است که پس از وقوع ناآرامی‌ها در سوریه اتحادیه اروپا اقدامات تحریمی را وضع کرده که تا سال ۲۰۲۰ تمدید شده است. در هر حال حاضر آخرین تمدید امسال انجام شده است و تا اول ژوئن ۲۰۲۰ این تحریم ها تمدید شده است. در این خصوص مانند تحریم‌های نفتی، محدودیت های صادراتی که می تواند در سرکوب موثر باشد، و نیزابزارهایی که می تواند در پایش اینترنت مورد استفاده قرار گیرد ضمن موارد دیگر موضوع تحریم‌ها قرار گرفته است.

مصوبه مورد استناد ما مصوبه شماره ۲۵۵ اتحادیه اروپا مصوب ۳۱ مه ۲۰۱۳ است. در ماده یک این مصوبه آمده است که فروش ارائه یا انتقال برخی ازاقلام تکنولوژی که می تواند برای سرکوب های داخلی مورد استفاده قرار گیرد به سوریه، توسط اتباع دولت های عضو یا از سرزمین دولت های عضو یا با استفاده از کشتی و هواپیمایی که پرچم دولت‌های اتحادیه را دارند، ممنوع است. اتحادیه اقدامات لازم را برای مقابله با این اقلام انجام خواهد داد. البته محتوای دقیق این اقلام هنوز کاملاً مشخص نشده است.  از ماده دو را عبور می‌کنیم. ماده مهم در اینجا ماده ۵ است. گفتیم که کشتی گریس به دلیل حمل نفت خام توقیف شده است. ماده ۵ نیز خرید و انتقال نفت خام از سوریه را ممنوع نموده است.  این ممنوعیت شامل خرید نفت خام از سوریه است.

 کشور سوریه در میان کشورهای خاورمیانه مانند لبنان، اسرائیل و اردن از نفت قابل توجهی برخوردار است و آمار نشان می دهد که می‌تواند روزانه ۴۰۰٫۰۰۰ بشکه نفت خام تولید کند که آن را پیشتر  عموماً به اروپا صادر می‌کرده است. در واقع سوریه یک کشور نفتی است و به همین دلیل است که به واردات اشاره شده است نه صادرات. آنچه ماده ۵ به آن اشاره می‌کند ممنوعیت خرید نفت از سوریه است و لذا این ماده ۵ توان مالی دولت سوریه را هدف قرار داده است تا -بنابر ادعای اتحادیه اروپا- این دولت قادر به هدف قراردادن مردم کشورش نباشد.

ماده مهم دیگر ماده ۲۶ است. البته پیش از پرداختن  به یک نکته  دیگر اشاره می‌شود: ممکن است که ماده ۱موضوع یک تفسیر موسع قرار گیرد. ولی این تفسیر درست نیست زیرا اگر چنین بود نیازی به ماده ۵ اصلاً نمی‌بود.

ماده ۲۶ می گوید اگر دولت‌ها اطلاع داشته باشد که بار کشتی‌ها یا هواپیماها  حامل اقلامی است که براساس ماده ۱ منع شده است، می توانند اقدام به بازرسی کنند و این بازرسی براساس قوانین داخلی خود دولت‌ها و مطابق با قواعد حقوق بین الملل و هوانوردی بین المللی و حمل و نقل دریایی انجام خواهد گرفت. این بازرسی می تواند در بندرها یا دریاهای سرزمینی انجام گیرد. بنابراین مشاهده می کنیم که اگر دلایل متقن وجود داشته باشد، مال ممنوعه پس از کشف ضبط می‌گردد و کشتی توقیف می گردد. اکنون دولت جبل الطارق مدعی است که براساس قواعد اتحادیه اروپا توقیف صورت گرفته است. با این توضیح باید بگوییم که ضبط و توقیف این کشنی مطابق با قواعد خود اتحادیه اروپا هم  صحیح نبوده و لذا فاقد وجاهت قانونی بوده است؛ چرا که کشتی حامل نفت خریداری شده از سوریه نبوده است.  با این حال همچنانکه رئیس الوزرای جبل الطارق اعلام کرده است، این اقدام به اطلاع کمیسیون و شورای اتحادیه هم رسیده است.

بخش دوم

 در ۱۹ جولای ۲۰۱۹ یک کشتی دارای پرچم بریتانیا توقیف شده و به سمت بندر عباس هدایت می شود. بریتانیا و ایران  در این مورد اعلام موضع می کنند. نخست ببینیم که موضع ایران و بریتانیا چه بوده است. کاردار بریتانیا در نامه ای به شورای امنیت روایتی را مطرح می کند که متفاوت با روایت ایران است. بریتانیا می گوید که این کشتی کاملاً قواعد دریایی را رعایت کرده و سیستم رد یابی آن روشن بوده و به صورت عمومی قابل رصد بوده. در این مورد بریتانیا می گوید که نیروهای دریایی سپاه به کشتی نزدیک شدند و این مساله در آب‌های سرزمینی عمان اتفاق افتاده است. این کشتی حق عبور ترانزیت در تنگه هرمز را اعمال می کرده است و حقوق بین الملل مقرر می دارد که نباید این حق عبور ترانزیت دچار مانع گردد. این نامه سپس می گوید ایران ادعا می کند که این کشتی سعی کرده از طریق مسیر خروج وارد تنگه شود و در این حالت سیستم تعیین هویت را خاموش کرده بود.  ولی این نامه ادعای ایران را رد می کند و سپس به اعلامیه مدیر بنادر استان هرمزگان اشاره می کندکه کشتی با یک کشتی ماهیگیری ایران برخورد و تصادم داشته است. البته بریتانیا می گوید حتی اگر چنین مساله ای اتفاق افتاده بود، و تصادفی رخ داده بود، کشتی در آب‌های سرزمینی عمان بوده و  ایران نمی توانسته است این توقیف را در آب‌های عمان انجام دهد.

در مورد موضع ایران، روابط عمومی نیروی دریایی سپاه اعلامیه‌ای دارد که در آن به توقیف یک نفتکش انگلیسی به دلیل آلودگی محیط زیست و درخواست سازمان بنادر  و توقیف براساس حکم قضایی اشاره شده است. اطلاعیه به این نکته اشاره کند که این کشتی دستگاه موقعیت یاب خود را خاموش کرده بود و در سمت خروج در حال ورود به تنگه بوده است و این  اقدام خطرناک از نظر دریانوردی‌، احتمال حادثه را بالا می برد. به این کشتی تذکر داده شده ولی این کشتی توجهی نمی‌کند.

سپس وزارت خارجه و از طریق کاردار ایران در ملل متحد نامه را در پاسخ نامه بریتانیا به شورای امنیت تسلیم می کند که تقریباً تکرار اطلاعیه سپاه است. این نامه می گوید زمانی که کشتی وارد تنگه هرمز می شده است با یک کشتی ماهیگیری تصادف می کند (۱۹ جولای) و در نتیجه خدمه مجروح شده‌اند و بعد به علائم هشدار دهنده توجه نکرده و سپس دستگاه موقعیت یاب خود را در ساعت ۸:۵۹ دقیقه خاموش می کند و این اقدام بسیار خطرناک بوده است و سپس می گوید به دلیل نقض قواعد دریانوردی، کشتی توقیف و کشتی به سمت ساحل ایران هدایت می‌شود. نامه اشاره می‌کند که در این مورد دستگاه قضایی ایران مداخله کرده و دستوری از دستگاه قضایی بندرعباس به دلیل خسارات وارده به ایرانی ها و  ایجادآلودگی دریایی مبنی بر توقیف کشتی صادر می شود. در ضمن دریانوردی این کشتی هم از نوع خطرناک بوده است. این دو روایت کاملاً متفاوت است که می تواند نتیجه کاملا متفاوت داشته باشد.  به طور کلی بریتانیا کلاًمنکر تصادف با هرنوع کشتی ایرانی است. با فرض اینکه این اقدام در آب های سرزمینی ایران اتفاق افتاده باشد، پاسخی حقوقی برای این قضیه می توان داشت. هر چند ایران نمی گوید در کجا اتفاق افتاده است. در مورد اتفاق در آب‌های سرزمینی ایران و فرض اینکه کشتی تخلفاتی را انجام داده است باید قواعد ذی‌ربط را بررسی کنیم.

در این مورد نخستین قاعده عبور ترانزیت است که در کنوانسیون ۱۹۸۲ به چشم می خورد. در مورد آلودگی محیط زیست باید به موافقت نامه کویت اشاره کرد. در سطح داخلی نیز قانون مناطق دریایی را داریم که مصوب ۱۳۷۲ است و این قانون بازتابی از کنوانسیون ۱۹۸۲ است. این قانون شرایط عبور بی ضرر را توضیح داده است که  اقدام شناورهای خارجی را در برخی موارد من‌جمله ایجاد آلودگی محیط زیست دریایی برخلاف قواعد جمهوری اسلامی مشمول عبور بی‌ضرر ندانسته است (بند ز ماده ۵) ماده ۱۱ نیز بی ارتباط با این بحث ما نیست که در صورت تصادم صلاحیت مدنی با ایران است و می تواند اقدام به توقیف و بازداشت سرنشینان  چنین کشتی نماید.

کنوانسیون کویت ۱۹۷۸ نیز در مواد مختلف به تعهدات دولت های عضو برای اتخاذ اقدامات مقتضی برای مقابله با آلودگی محیط زیستی اشاره کرده است. در این مورد نیز مقرراتی در کنوانسیون ۱۹۸۲ آمده است که مرتبط با موضوع است مثل ماده ۲، ماده ۱۷، ماده ۱۹،ماده ۳۴و ماده ۳۷٫ در مورد عبور ترانزیت باید گفت این عبور در تنگه ای اعمال می‌شود که که بخشی از دریای آزاد یا منطقه انحصاری اقتصادی را به بخش دیگری از دریای آزاد یا منطقه انحصاری اقتصادی به یکدیگر متصل می‌شود.

اگر روایت ایران را مبنا قرار دهیم( آلودگی، تصادف در آب های ایران و …) ایران می تواند اقداماتی را برای توقیف کشتی انجام دهد ولی اگر روایت بریتانیا درست باشد، اقدام ایران فاقد وجاهت قانونی خواهد بود.

|
برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.

به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : 0
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.